Bu yazıda; kekemelik nedir, kekemelik için risk faktörleri nelerdir, kekemelik düzelir veya tedavi edilebilir mi, ne zaman dil terapistine başvurmalı, kekemeliği artıran veya azaltan faktörler nelerdir ve kekemeliğin çocuğun gelişimi ve psikolojisi üzerine etkileri nelerdir gibi çocukluk çağında görülen kekemelikle ilgili ebeveynlerin sorduğu soruların cevaplarını bulacaksınız.
Kekemeliğin Tanımı
Kekemelik, konuşmanın akıcılığı ve zamanlamasını etkileyen bir konuşma bozukluğudur. Konuşma sırasında sözcüklerin veya seslerin akışında doğal olmayan duraklama, blok, uzatma veya tekrarlarla kendini gösterir.
Kekemeliğe sahip bireyler, ne söylemek istediklerini bilir; ancak bunu ifade etmekte zorlanırlar. Örneğin, bir kelimeyi, bir heceyi veya bir harfi tekrarlayabilir ya da uzatabilirler.
Kekemeliğin Nedenleri
Kekemeliğin tek bir nedeni yoktur. Genellikle birden fazla faktör birlikte rol oynar:
- Genetik faktörler
- Dil ve konuşma becerilerinin gelişimi için uygun olmayan bir çevre ve olumsuz yetişkin tutumları
- Dil ve konuşma becerilerinin yaş ve gelişim düzeyine göre geri olması
- Zamanlama, duyusal ve motor koordinasyon gibi konuşmanın motor kontrolü ile ilgili sorunlar
- Aile içi iletişim sorunları
- Sosyal uyum sorunları ve özgüven eksikliği
Psikolojik Stres ve Kekemelik İlişkisi
Yaygın inanışın aksine kaygı ve stres gibi psikolojik ve duygusal faktörler kekemeliğin nedeni değildir. Ancak bu faktörler var olan kekemeliğin şiddetini artırabilir.
Kekemelik için Risk Faktörleri
Herhangi bir risk faktörüne sahip olmayan çocuklarda da kekemelik görülebilir. Ancak aşağıdaki durumların varlığında kekemelik görülme veya var olan kekemeliğin şiddetlenme ihtimali artar:
- Erkek cinsiyet: Kekemelik erkeklerde kızlardan yaklaşık iki kat daha sık görülür.
- Genetik yatkınlık: Ailesinde kekemeliğe sahip birey bulunanlarda görülme sıklığı daha fazladır.
- Dil ve konuşma gecikmesi veya bozuklukları
- Dikkat eksikliği/hiperaktivite bozukluğu
- Otizm veya diğer gelişimsel gecikme ve bozukluklar
Kekemeliğin Ortaya Çıkma Zamanı
Kekemelik her yaşta görülebilir; süresi ve şiddeti kişiden kişiye değişebilir. En sık başlangıç yaşı 2–6 yaş arasıdır.
Kekemelik Bulguları
Kekemelik çeşitli şekillerde görülebilir. En sık bulgular:
- Ses, hece veya kelime çıkarmayı başlatmada zorluk (bloklar)
- Konuşma sırasında ses, hece veya kelimeleri uzatma
- Konuşma sırasında ses, hece veya kelimeleri tekrarlama
- Kelime içinde veya aralarında duraksama
- Konuşmayı başlatırken veya konuşma aralarına “ıı”, “ımm” gibi ses eklemeleri yapma
Kekemeliğe aşağıdaki bulgular da eşlik edebilir:
- Konuşma konusunda kaygı duyma
- Konuşurken yüz veya vücutta gerginlik, kaslarda kasılma
- Hızlı göz kırpmalar
- Dudaklar veya çenede titreme
- Yüz tikleri, baş sallama
- Etkili iletişim kurmada zorluk
Kekemeliği Artıran veya Azaltan Durumlar
Artıran durumlar:
- Stres, yorgunluk, korku, heyecan
- Kendini baskı altında hissetme
- Telefonda konuşma
- Grup önünde konuşma
Azaltan durumlar:
- Kendi kendine konuşma
- Şarkı söyleme
- Başkasının konuşmasına eşlik etme
Kekemeliğin Çocuk Üzerindeki Etkileri
Kekemelik; iletişimden kaçınmaya, özgüven kaybına, sosyal ilişkilerde zorlanmaya ve akran zorbalığına maruz kalmaya neden olabilir. Bu nedenle terapi yalnızca akıcılığı artırmayı değil, çocuğun özgüvenini desteklemeyi de hedefler.
Ne Zaman Uzman Yardımı Alınmalıdır?
Aşağıdaki durumların varlığında bir dil ve konuşma terapistine başvurulmalıdır:
- Kekemelik 3 aydan, özellikle 6 aydan uzun süredir varsa
- Çocukta kekemelik dışında başka konuşma veya dil sorunları mevcutsa
- Kekemeliğin sıklık ve şiddeti giderek artıyorsa
- Kekemelik çocuğun okul veya sosyal yaşamda etkili iletişim kurmasını engelliyorsa
- Huzursuzluk, gerginlik veya konuşma gerektiren durumlardan kaçınma görülüyorsa
- Konuşma sırasında kaslarda gerilme, baş sallama gibi belirgin fiziksel zorlanma bulguları mevcutsa
- Kekemelik çocukluk döneminden sonra başlamışsa
Kekemelik Terapisi
Kekemelik terapisinin üç ana unsuru şunlardır:
- Konuşma terapisi
- Kekemeliği artıran koşulların yönetilmesi
- İletişim becerilerinin geliştirilmesi
Terapinin temel hedefleri; kekemeliğin sıklık ve şiddetini azaltmak, çocuğun iletişim becerilerini geliştirmek ve kekemeliğin günlük hayat üzerindeki olumsuz etkisini azaltmaktır.
Kekemeliği tedavi eden bir ilaç bulunmamaktadır. Ancak eşlik eden kaygı veya dikkat sorunları için ilaç tedavisi gerekebilir.
Kekemelik Düzelir Mi?
Araştırmalar, 2–5 yaş arasında başlayan kekemeliklerin %75–80 oranında kendiliğinden düzeldiğini göstermektedir. Kendiliğinden düzelme genellikle 6–12 ay içinde olmaktadır. Ancak çocukluk çağında başlayan kekemeliklerin bir kısmı tekrarlayabilir ya da kalıcı olabilir.
Kekemeliğin seyrini etkileyen başlıca faktörler:
- Başlangıç yaşı: Ne kadar erken başlarsa, düzelme ihtimali o kadar yüksektir. 7 yaşından sonra devam eden kekemeliklerin kalıcı olma ihtimali daha fazladır.
- Cinsiyet: Kızlarda kekemeliğin kalıcı olma ihtimali erkeklere göre daha düşüktür.
- Aile öyküsü: Ailesinde kekemelik öyküsü olan çocuklarda kalıcı olma riski daha fazladır.
- Erken müdahale: Araştırmalar, erken yaşta başlanan terapilerin uzun vadeli sonuçları iyileştirdiğini göstermektedir.